IQTISODIY MASALALARNI YECHISHDA AXBOROT KOMMUNIKATSION TEXNOLOGIYALAR O‘RNI VA VAZIFALARI
Keywords:
• Axborot-kommunikatsion texnologiyalar (AKT) • Raqamli iqtisodiyot • Internet va mobil aloqa • Keng polosali internet (broadband) • Iqtisodiy o‘sish (YaIM per capita) • Iqtisodiy samaradorlik • Statistik tahlil va prognozlash • Iqtisodiy siyosat va raqamli transformatsiyaAbstract
Ushbu maqola axborot-kommunikatsion texnologiyalarning (AKT) iqtisodiy masalalarni yechishdagi muhim ahamiyatini ham nazariy, ham empirik jihatdan tahlil qiladi. AKT infratuzilmasi — internet tarmoqlari, mobil aloqa, keng polosali internet, bulutli servislar va ularning iqtisodiy faollikdagi qo‘llanilishi — mamlakatlarning iqtisodiy o‘sishida sezilarli sur’atlar yaratishida hal qiluvchi omil bo‘lishi mumkin. Empirik tadqiqotlardan olingan ma’lumotlarga ko‘ra, AKT indeksining oshishi real YaIM per capita (ya’ni aholi jon boshiga YaIM) o‘sishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan holatlar mavjud. Masalan, 159 ta mamlakatni qamrab olgan bir tadqiqotda, mobil obunachilar soni, keng polosali internet abonentlari va internet foydalanuvchilari sonining ko‘pligi bilan YaIM o‘sishi orasida musbat va sezilarli bog‘liqlik aniqlangan.
Shuningdek, AKT vositalari iqtisodiy tahlil va prognozlash jarayonlarini takomillashtirib, qaror-qabul qilish jarayonlarini aniqroq va tezroq amalga oshirish imkonini yaratadi. Bu omil, ayniqsa, makroiqtisodiy siyosat yuritishda, investitsiyalarni jalb qilishda, biznes muhitini shaffoflashtirishda va raqamli iqtisodiy model va strategiyalarni ishlab chiqishda o‘zini namoyon etadi. Markaziy va rivojlanayotgan mamlakatlar tajribasi shuni ko‘rsatadiki, AKT – nafaqat iste’mol va kommunikatsiya vositasi, balki iqtisodiy samaradorlik, raqobatbardoshlik va barqaror rivojlanishning katalizatori.
Maqolada ta’kidlanadiki, AKT’ni keng joriy etish va rivojlantirish orqali davlatlar — nafaqat qisqa muddatda iqtisodiy o‘sishga erishadi, balki uzoq muddatli ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish, bandlikni oshirish, korrupsiya va ma’lumot asimmetriyasini kamaytirish, tengsizlikni bartaraf etish kabi kompleks masalalarni ham yechishda samarali yechimlar topa oladi. Shu bilan birga, maqolada AKT rivojining darajasi, investitsiyalar miqdori, makroiqtisodiy siyosatlar va institutsional muhit kabi kontekstual omillarning roliga ham urgʻu beriladi.
Umuman olganda, ushbu maqola — zamonaviy axborot-kommunikatsion texnologiyalar va iqtisodiy taraqqiyot o‘rtasidagi murakkab, ammo istiqbolli bog‘liqlikni tahlil qiluvchi ilmiy izlanish bo‘lib, siyosatshunoslar, iqtisodchilar, tadqiqotchilar va davlat boshqaruvi organlari uchun foydali manba bo‘lishi mumkin.
Downloads
References
O‘zbekiston adabiyotlari
Karimov, A. Raqamli iqtisodiyot asoslari. — Toshkent: “Iqtisodiyot”, 2021. — 256 b.
(Raqamli iqtisodiyotning nazariy asoslari, AKTning milliy iqtisodiyotga ta’siri yoritilgan.)
Jo‘rayev, M., Abdug‘aniyev, N. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va iqtisodiy rivojlanish. — Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2020. — 198 b.
(AKTning iqtisodiy jarayonlarga ta’siri va amaliy qo‘llanilishi bo‘yicha o‘zbek tilidagi asosiy manbalardan.)
O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi. Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish strategiyasi – 2030. — Toshkent, 2023. — 72 b.
(O‘zbekistonda AKT rivoji, raqamli transformatsiya va davlat siyosati asosiy ko‘rsatkichlari.)
Qodirov, S. Elektron hukumat va raqamli boshqaruv. — Toshkent: “Adolat”, 2020. — 174 b.
(Davlat boshqaruvida AKTdan foydalanish, elektron hukumatning iqtisodiy samaradorligi.)
______________________________________
Chet el adabiyotlari (eng nufuzli manbalar)
OECD. Digital Economy Outlook. — Paris: OECD Publishing, 2022. — 412 p.
(Global raqamli iqtisodiyot rivoji, AKTning iqtisodiy o‘sishga ta’siri bo‘yicha eng asosiy xalqaro nashr.)
World Bank. World Development Report 2021: Data for Better Lives. — Washington, DC, 2021. — 350 p.
(AKT, ma’lumotlar iqtisodiyoti, raqamli xizmatlar va ularning iqtisodiy samaradorligi haqida keng qamrovli hisobot.)
ITU. Measuring Digital Development: Facts and Figures 2023. — Geneva: International Telecommunication Union, 2023. — 85 p.
(AKT infratuzilmasi, internet qamrovi, keng polosali tarmoqlar bo‘yicha eng yangi statistik manba.)
Brynjolfsson, E., McAfee, A. The Second Machine Age: Work, Progress, and Prosperity. — New York: W.W. Norton & Company, 2014. — 306 p.
(Raqamli texnologiyalar, avtomatlashtirish, sun’iy intellektning iqtisodiyotga ta’sirini nazariy asoslab beradi.)
