TARIXIY SHAHARLARDA HUNARMANDCHILIK USTAXONALARI ARXITEKTURA MUHITLARINI SHAKLLANTIRISHNING TAMOYILLARI
Keywords:
hunarmandchilik ustaxonalari, tarixiy shaharlar, arxitektura muhitlari, shahar morfologiyasi, meros konservatsiyasi, an'anaviy arxitekturaAbstract
Ushbu tadqiqot tarixiy shahar konteksti doirasida hunarmandchilik ustaxonalari arxitektura muhitini shakllantirishning asosiy tamoyillarini o'rganadi. Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq va Yevropa tarixiy shaharlaridagi an'anaviy hunarmandchilik mahallalarining keng qamrovli tahlili orqali ushbu tadqiqot hunarmandlik ustaxonalarining arxitektura muhitini shakllantirishda asosiy fazoviy, funktsional va madaniy omillarni aniqlaydi. Tadqiqot morfologik tahlil, dala tadqiqotlari va tarixiy hujjatlarni ko'rib chiqishni birlashtirgan aralash usullar yondashuvini qo'llaydi va zamonaviy shaharni yangilash loyihalariga qo'llaniladigan loyihalash tamoyillarini belgilaydi. Natijalar shuni ko'rsatadiki, tarixiy shaharlardagi hunarmandchilik ustaxonalari arxitekturasi besh asosiy tamoyil bilan boshqarilgan: funktsional-fazoviy integratsiya, mikro-iqlimiy moslashuv, moddiy resurslarni optimallashtirish, ijtimoiy aloqadorlik va iqtisodiy barqarorlik. Bu tamoyillar alohida hunarmandchilik va jamoaviy shahar iqtisodiyotini qo'llab-quvvatlaydigan yaxlit arxitektura muhitlarini yaratgan. Tadqiqot an'anaviy hunarmandchilik joylarini zamonaviy shahar rejalashtirish bilan birlashtirish va ularning asl arxitektura xarakterini saqlab qolish uchun dalillarga asoslangan yo'riqnomalar berish orqali shahar merosi konservatsiyasi diskursiga hissa qo'shadi.
Downloads
References
Alexander, C., Ishikawa, S., & Silverstein, M. (1977). A Pattern Language: Towns, Buildings, Construction. Oxford University Press. https://doi.org/10.2307/989637
Al-Sayyad, N. (1991). Cities and Caliphs: On the Genesis of Arab Muslim Urbanism. Greenwood Press. ISBN: 978-0313276880
Bandarin, F., & van Oers, R. (2012). The Historic Urban Landscape: Managing Heritage in an Urban Century. Wiley-Blackwell. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000245999
Bianca, S. (2000). Urban Form in the Arab World: Past and Present. Thames & Hudson. ISBN: 978-0500341179
Caniggia, G., & Maffei, G. L. (2001). Architectural Composition and Building Typology: Interpreting Basic Building. Alinea Editrice. ISBN: 978-8881253159
Conzen, M. R. G. (1960). Alnwick, Northumberland: A Study in Town-Plan Analysis. Transactions of the Institute of British Geographers, 27, iii-122. https://doi.org/10.2307/621094
Hakim, B. S. (1986). Arabic-Islamic Cities: Building and Planning Principles. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203221334
Hassan, A. M., & Lee, H. (2015). The paradox of the sustainable city: definitions and examples. Environment, Development and Sustainability, 17(6), 1267-1285. https://doi.org/10.1007/s10668-014-9604-z
Jacobs, J. (1961). The Death and Life of Great American Cities. Random House. ISBN: 978-0679741954
Kostof, S. (1991). The City Shaped: Urban Patterns and Meanings Through History. Thames & Hudson. ISBN: 978-0500280096
Lilley, K. D. (2009). City and Cosmos: The Medieval World in Urban Form. Reaktion Books. ISBN: 978-1861894205
Lynch, K. (1981). A Theory of Good City Form. MIT Press. ISBN: 978-0262620468
Sievers, E. W. (2003). The Post-Soviet Decline of Central Asia: Sustainable Development and Comprehensive Capital. RoutledgeCurzon. https://doi.org/10.4324/9780203987834
UNESCO World Heritage Centre. (2019). Historic Centres of Buhara - Management Plan 2019-2024. https://whc.unesco.org/en/list/602/documents/
Абдуразаков, А. А. (2019). Марказий Осиё шаҳарларининг анъанавий ҳунармандчилик маҳаллалари архитектураси. Архитектура ва қурилиш, 3(12), 45-52.
Бобомуродов, Ш. М. (2020). Бухоро қадимий шаҳрининг ҳунармандчилик усташоналари тарихи ва архитектураси. O'zbekiston tarixi, 2, 78-89.
Ғаниева, Д. Н. (2021). Самарқанднинг анъанавий ҳунармандчилик районлари: морфологик таҳлил. Архитектура ва шаҳарсозлик, 4(15), 123-135.
Каримов, И. К. (2018). Хивада қадимий ҳунармандчилик анъаналари ва уларнинг архитектурага таъсири. Ўзбекистон тарихи ва маданияти, 3, 67-74.
Мирзаева, С. У. (2019). Марказий Осиё шаҳарларида анъанавий ҳунармандчилик усташоналарининг ижтимоий-маданий аҳамияти. Жамият ва инновациялар, 8, 112-125.
Раҳимов, А. Б. (2020). Тошкентнинг тарихий маҳаллаларидаги ҳунармандчилик усташоналари: архитектура ва урбанистик таҳлил. Тошкент архитектура-қурилиш институти илмий асарлари, 12(2), 45-58.
Холиқов, М. А. (2021). Ўрта Осиё шаҳарларининг анъанавий ҳунармандчилик маҳаллаларида экологик мослашув тамойиллари. Экология ва атроф-муҳит, 7(3), 89-97.
Юнусов, Р. Т. (2018). Фарғона водийси шаҳарларидаги ҳунармандчилик усташоналарининг архитектура типологияси. Фарғона политехника институти илмий хабарлари, 22(4), 134-142.
