TISH EMALI VA XALQ TABOBATIDA ISHLATILADIGAN KALSIYLI ARALASHMALARNING TA’SIRI
Keywords:
tish emali, kalsiy, xalq tabobati, gidroksiapatit, tuxum po‘chog‘i, tish sog‘ligi.Abstract
Tish emali va xalq tabobatida ishlatiladigan kalsiyli aralashmalarning ta’siriTish emali inson tanasidagi eng qattiq to‘qimalardan biri bo‘lib, uning asosiy tarkibini kalsiy fosfat, xususan gidroksiapatit (Ca₁₀(PO₄)₆(OH)₂) tashkil etadi. Emalning mustahkamligi va kariesga chidamliligi ko‘p jihatdan kalsiyning yetarli miqdorda bo‘lishiga bog‘liq. Kalsiy yetishmovchiligi tish emalining yupqalashishi, sezuvchanlikning ortishi va kariyesga moyillikni kuchaytiradi.Xalq tabobatida tish va suyak sog‘ligini mustahkamlash uchun tuxum po‘chog‘i kukuni, sut mahsulotlari, o‘simlik damlamalari (masalan, qichitqi o‘t, atirgul mevasi, momaqaymoq ildizi) kabi kalsiyga boy tabiiy vositalar keng qo‘llaniladi. Tuxum po‘chog‘i asosan kalsiy karbonat (CaCO₃) dan iborat bo‘lib, u organizm tomonidan yaxshi o‘zlashtiriladi va tish emali regeneratsiyasini qo‘llab-quvvatlaydi.Ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, kalsiyli aralashmalarni muntazam, ammo me’yorida iste’mol qilish tish emalini minerallashishini yaxshilaydi, kariyesning oldini oladi va tish yuzasida mikroyoriqlarni tiklash jarayonini tezlashtiradi. Shuningdek, xalq tabobatidagi tabiiy kalsiy manbalari kimyoviy preparatlarga nisbatan yumshoqroq va organizm uchun xavfsizroq hisoblanadi. Tish emalining mustahkamligini saqlash va tiklashda kalsiyning o‘rni beqiyosdir. Xalq tabobatida qo‘llaniladigan kalsiyli aralashmalar (tuxum po‘chog‘i, o‘simlik damlamalari, sut mahsulotlari) tish sog‘lig‘ini tabiiy yo‘l bilan qo‘llab-quvvatlashda samarali vosita sifatida ahamiyat kasb etadi.
Downloads
References
Ushbu ishni tayyorlashda tish emali tuzilishi va kalsiyning sog‘liqdagi roli bo‘yicha bir qator darsliklar va ilmiy manbalardan foydalanildi. Qodirov A. va Shodmonov M.ning “Stomatologiya asoslari” (2019) hamda Karimova G.X.ning “Og‘iz bo‘shlig‘i gigiyenasi va tish kasalliklarining oldini olish” (2021) kitoblarida tish emalining tarkibi va parvarish usullari yoritilgan.
Raximova N. va Usmonova Z.ning “Xalq tabobati va tabiiy davo vositalari” (2022) hamda Mamatqulova D. va G‘ulomova R.ning maqolalarida tabiiy kalsiy manbalarining tish emaliga foydasi haqida ma’lumotlar berilgan.
Xalqaro manbalar orasida Ten Cate J.M. (2020) va Featherstone J.D.B. (2019)ning maqolalari, shuningdek, WHO (2019) hisobotida kalsiyning og‘iz bo‘shlig‘i salomatligidagi ahamiyati yoritilgan.
