HUJAYRADA TRANSPORT JARAYONI
Keywords:
osmos, membrana, vezikulyar transport, ekzositoz, kaliy-natriy kanallariAbstract
Hujayra biologiyasi sohasida transport jarayonlari alohida o‘rin tutadi, chunki bu jarayonlar hujayraning hayotiy faoliyatini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Hujayra plazmatik membranasi orqali moddalar harakati ozuqa moddalarining olinishi, chiqindilarning chiqarilishi, ion muvozanatining saqlanishi va signal uzatish kabi jarayonlarni amalga oshiradi. Transport jarayonlari hujayraning ichki muhitini tashqi muhit bilan bog‘laydigan ko‘prik vazifasini bajaradi va organizmning umumiy gomeostazini ta’minlaydi. Ushbu jarayonlar nafaqat biologik jihatdan muhim, balki tibbiyot, farmakologiya va biotexnologiya kabi sohalarda ham keng qo‘llaniladi. Masalan, ko‘plab dori vositalarining ta’siri hujayra membranasidagi transport mexanizmlariga asoslanadi.
Transport jarayonlari odatda uch asosiy turga bo‘linadi: passiv transport, faol transport va vezikulyar transport. Passiv transport energiya sarfisiz, konsentratsiya gradienti bo‘yicha sodir bo‘lsa, faol transport ATP yoki boshqa energiya manbalaridan foydalanadi. Vezikulyar transport esa yirik molekulalar yoki zarralarni tashish uchun maxsus membrana pufakchalarini ishlatadi. Har bir tur o‘ziga xos mexanizmlarga ega bo‘lib, hujayraning turli ehtiyojlarini qondiradi.
Downloads
References
Alberts, B., Bray, D., Hopkin, K., et al. (2014). *Molecular Biology of the Cell* (6th ed.). Garland Science.
Lodish, H., Berk, A., Kaiser, C. A., et al. (2021). *Molecular Cell Biology* (9th ed.). W.H. Freeman.
Campbell, N. A., Reece, J. B., Urry, L. A., et al. (2017). *Biology* (10th ed.). Pearson.
Silverthorn, D. U. (2018). *Human Physiology: An Integrated Approach* (8th ed.). Pearson.
Singer, S. J., & Nicolson, G. L. (1972). The fluid mosaic model of the structure of cell membranes. *Science*, 175(4023), 720-731.
Agre, P. (2004). Aquaporin water channels (Nobel Lecture). *Angewandte Chemie International Edition*, 43(33), 4278-4290.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim vazirligi tomonidan tasdiqlangan biologiya bo‘yicha darsliklar va qo‘llanmalar.
Internet manbalari: PubMed, ScienceDirect, va boshqa ilmiy jurnallar (2025-yil holatiga ko‘ra).
