AXBOROT XAVFSIZLIGI TAHDIDLARINING IQTISODIY ZARARINI BAHOLASH
Keywords:
Axborot xavfsizligi, Kiberxavf-xatarlar, Iqtisodiy zarar, Kiberjinoyatchilik, Ma’lumotlar buzilishi, Raqamli iqtisodiyot, Tahdidlarni baholash, Risklarni boshqarish, Cybercrime economic impact, Cybersecurity cost statisticsAbstract
Axborot xavfsizligi tahdidlarining iqtisodiy zarari zamonaviy raqamli iqtisodiyot sharoitida beqiyos o‘sib bormoqda. Global miqyosda kiberxavfsizlik hodisalari — ma’lumotlar buzilishi, kiberhujumlar, firibgarliklar va boshqa tahdidlar — yirik korxonalar, davlat idoralari va kichik biznes uchun milliardlab dollarga teng to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita moliyaviy yo‘qotishlarga olib kelmoqda. Masalan, dunyo bo‘yicha kiberjinoyatchilikdan keladigan zarar 2025 yilda taxminan 10,5 trillion AQSh dollarini tashkil etishi prognoz qilinmoqda, bu esa har yili 15% o‘sish sur’atini ko‘rsatadi. Shuningdek, ma’lumotlar buzilishining o‘rtacha global xarajatlari bir necha million dollarga yetadi va tarmoqlarni qayta tiklash, qonuniy jarimalar, ishlab chiqarishning to‘xtashi va obro‘ga yetadigan zarar kabi omillarni o‘z ichiga oladi. Yirik milliy iqtisodiyotlarda ham kiberhujumlar inflyatsiyalar, ta’minot zanjirlarining uzilishi va korporativ daromadlarning kamayishiga olib keladi — masalan, Germaniya iqtisodiyoti uchun bunday zarar o‘tgan yili 300 milliard yevro atrofida baholandi. Shu bois, axborot xavfsizligi tahdidlarining iqtisodiy zararini tizimli ravishda baholash raqamli strategiyalarni shakllantirish, xavfni boshqarish siyosatlarini takomillashtirish va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash uchun muhim ilmiy va amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Downloads
References
Abdullayev A. A. Axborot xavfsizligi asoslari: darslik. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2021. – 256 b.
Karimov Sh. R., Jo‘rayev B. T. Raqamli iqtisodiyot sharoitida axborot xavfsizligi muammolari // Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar. – 2022. – №4. – B. 45–53.
Xudoyberdiyev D. D. Kiberxavfsizlik va uning iqtisodiy oqibatlari // Zamonaviy fan va ta’lim muammolari. – Toshkent, 2023. – №2. – B. 112–118.
Ismoilov M. S. Axborot texnologiyalari xavfsizligi va risklarni boshqarish. – Toshkent: Iqtisodiyot, 2020. – 198 b.
Anderson R., Moore T. The Economics of Information Security // Science. – 2006. – Vol. 314, No. 5799. – P. 610–613.
Gordon L. A., Loeb M. P. Managing Cybersecurity Resources: A Cost-Benefit Analysis. – New York: McGraw-Hill, 2018. – 312 p.
IBM Security. Cost of a Data Breach Report 2024. – Armonk: IBM Corporation, 2024. – 80 p.
ENISA (European Union Agency for Cybersecurity). Cybersecurity Threat Landscape 2023. – Brussels, 2023. – 120 p
