XALQARO ME’YORLAR BILAN TARTIBGA SOLISH ZIDDIYATLARI: O‘ZBEKISTONDA ELEKTRON DALILLAR BOSHQARUVI VA TRANSCHEGARAVIY SUD HAMKORLIGI
Keywords:
elektron dalillar, transchegaraviy hamkorlik, tartibga solish ziddiyatlari, xalqaro me’yorlar, O‘zbekiston, raqamli dalillarAbstract
Dalillar yig‘ish va sud jarayonlarini raqamlashtirish milliy huquqiy tizimlar uchun, ayniqsa ularning xalqaro tartibga solish doiralari bilan uyg‘unligida misli ko‘rilmagan qiyinchiliklar yaratdi. Ushbu maqolada O‘zbekistonning ichki elektron dalillar qonunchiligining raqamli dalillarni uzatish, qabul qilish va transchegaraviy sud hamkorligi bo‘yicha o‘rnatilgan xalqaro me’yorlar bilan tartibga solish ziddiyatlari o‘rganiladi. Milliy qonunchilik, xalqaro shartnomalar va qiyosiy huquqshunoslikning keng qamrovli tahlili orqali ushbu tadqiqot jarayoniy kafolatlar, maxfiylik himoyasi va yurisdiktsiya mexanizmlaridagi muhim nomuvofiqliklarni aniqlaydi. Tadqiqot O‘zbekistonning tartibga solish doirasida samarali xalqaro hamkorlikka to‘sqinlik qiluvchi va asosiy huquqlar himoyasini xavf ostiga qo‘yishi mumkin bo‘lgan muhim bo‘shliqlarni ochib beradi. Maqolada milliy qonunchilikni xalqaro standartlar bilan uyg‘unlashtirish uchun aniq o‘zgartirishlar taklif etiladi va o‘zaro bog‘langan raqamli muhitda elektron dalillar boshqaruviga uyg‘unlashgan yondashuvlar zarurligini ta’kidlaydi.
Downloads
References
Qonunchilik aktlari
1. O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi. (2018 yil 22 yanvar). https://lex.uz/docs/5535095 dan olingan
2. Yevropa Kengashi. (2021). Fuqarolik va ma’muriy sud jarayonlarida elektron dalillar bo‘yicha ko‘rsatmalar. Yevropa Kengashi nashri. https://rm.coe.int/guidelines-on-electronic-evidence-and-explanatory-memorandum/1680968ab5 dan olingan
3. Yevropa Ittifoqi. (2024). Jinoiy ishlarda elektron dalillarga oid Yevropa Ishlab chiqarish va Saqlash buyruqlari to‘g‘risidagi Reglament (e-Evidence Reglamenti). Yevropa Ittifoqi Rasmiy jurnali. https://commission.europa.eu/law/cross-border-cases/judicial-cooperation/types-judicial-cooperation/e-evidence-cross-border-access-electronic-evidence_en dan olingan
4. O‘zbekiston Respublikasining Raqamli dalillar to‘g‘risidagi qonuni. (2024 yil 27 noyabr). Gazeta.uz. https://www.gazeta.uz/en/2024/11/27/digital-evidence/ dan olingan
Ilmiy maqolalar
1. Franssen, V. T. O. (2024). YIda transchegaraviy elektron dalillar yig‘ish: e-Evidence Reglamenti ostida to‘g‘ridan-to‘g‘ri hamkorlikka qarab. Ijtimoiy fanlar tadqiqotlari tarmog‘i. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4789055 dan olingan
2. Papadopoulos, S. (2022). SoK: transchegaraviy jinoiy tergov va raqamli dalillar. Kiberxavfsizlik jurnali, 8(1). https://doi.org/10.1093/cybersecurity/tyac014. https://academic.oup.com/cybersecurity/article/8/1/tyac014/6909060 dan olingan
3. Sachoulidou, A. (2024). Jinoiy ishlarda elektron dalillarga transchegaraviy kirish: yangi YI qonunchiligi va “sud” hamkorligi sohasida paradigma o‘zgarishini mustahkamlash. Yevropa jinoiy huquqining yangi jurnali, 15(2), 234-252. https://doi.org/10.1177/20322844241258649. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/20322844241258649 dan olingan
4. Tosza, S. (2021). Raqamli dalillar: adolatlilik va aybsizlik prezumpsiyasiga qaratilmagan tahdidlar. Kompyuter huquqi va xavfsizlik sharhi, 41, 105580. https://doi.org/10.1016/j.clsr.2021.105580. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0267364921000480 dan olingan
5. Van der Sloot, B., & Verheyden, L. (2021). Huquq-tartibot organlarining chegaralar bo‘ylab elektron dalillarga kirishi: siyosat yondashuvlari va paydo bo‘layotgan islohot tashabbuslarini xaritalash. Xalqaro huquq va axborot texnologiyalari jurnali, 29(2), 118-145. https://doi.org/10.1093/ijlit/eab005. https://academic.oup.com/ijlit/article/29/2/118/6224386 dan olingan
Ilmiy abstraktlar va hisobotlar
1. Yevropa siyosiy tadqiqotlar markazi. (2020). Jinoiy jarayonlarda transchegaraviy ma’lumotlarga kirish va asosiy huquqlar. CEPS vazifa kuchi hisoboti. https://cdn.ceps.eu/wp-content/uploads/2020/10/TFR-Cross-Border-Data-Access.pdf dan olingan
2. Xavfsizlik va hamkorlik bo‘yicha Yevropa tashkiloti. (2024). EXHT O‘zbekistonning chegaralar bo‘ylab elektron dalillar so‘rashdagi salohiyatini oshiradi. EXHT matbuot xabarnomasi, 2024 yil 4 dekabr. https://www.osce.org/secretariat/583204 dan olingan
3. AQSh Adliya vazirligi, Adliya dasturlari idorasi. (2015). Raqamli dalillar va AQSh jinoiy adliya tizimi: Raqamli dalillarni yanada samarali olish va undan foydalanish uchun texnologiya va boshqa ehtiyojlarni aniqlash. Milliy adliya instituti grant hisoboti 248770. https://www.ojp.gov/pdffiles1/nij/grants/248770.pdf dan olingan
4. Birlashgan Millatlar Narkotik vositalar va jinoyatchilik masalalari idorasi. (2024). Rossiya va MDH mamlakatlarida jinoiy ishlarda elektron dalillar yig‘ish: Amaliy qo‘llanma. BMNNVJI Sharqiy Yevropa bo‘yicha mintaqaviy idorasi. https://www.unodc.org/documents/Cybercrime/AdHocCommittee/Concluding_session/Side%20events/RF_Electronic_Evidence_Book_2024_AHC.pdf dan olingan
Onlayn manbalar
1. Arthur Cox LLP. (2024, 3 sentyabr). e-Evidence paketi: Transchegaraviy huquq-tartibot so‘rovlari uchun yangi rejim. Arthur Cox huquqiy tushunchalar. https://www.arthurcox.com/knowledge/the-e-evidence-package-a-new-regime-for-cross-border-law/ dan olingan
2. Yevropa jinoiy huquq akademik tarmog‘i. (2024). E-dalillar paketi: Uzoq muzokaralar sagasining baxtli yakuni. eucrim - Yevropa jinoiy huquq uyushmalari forumi, 2024(1), 45-52. https://eucrim.eu/articles/the-e-evidence-package-happy-ending-of-a-long-negotiation-saga/ dan olingan
3. Tech.az. (2024, 28 noyabr). O‘zbekiston raqamli dalillar to‘g‘risida qonun qabul qildi. Tech.az texnologiya yangiliklari. https://tech.az/en/posts/uzbekistan-adopts-law-on-digital-evidence-4416 dan olingan
4. O‘zbekistondagi AQSh elchixonasi. (2016, 3 aprel). USAID O‘zbek sud tizimini fuqarolik adliyati sohasida elektron boshqaruv eng yaxshi amaliyotlarini o‘rganishda qo‘llab-quvvatlaydi. AQSh elchixonasi matbuot xabarnomasi. https://uz.usembassy.gov/usaid-supports-uzbek-judiciary-in-learning-e-governance-best-practices-in-civil-justice-sector/ dan olingan
5. White & Case LLP. (2024). YI raqamli chegaralarni buzadi: Yangi e-dalillar qoidalari transchegaraviy tergov ishlarini osonlashtiradi. White & Case huquqiy ogohlantirish. https://www.whitecase.com/insight-alert/eu-breaks-down-digital-borders-new-e-evidence-rules-facilitate-cross-border dan olingan
