SEPSIS TARQALISHINI OLDINI OLISHDA TIBBIY ETIK TAMOYILLAR: ZAMONAVIY YONDASHUV VA DOLZARB MASALALAR
Keywords:
sepsis, profilaktika, tibbiy etika, axloqiy tamoyillar, bemor huquqlari, zarar yetkazmaslik, rozilik, sog‘liqni saqlash madaniyati, shifokor mas’uliyati, infeksion nazoratAbstract
Ushbu maqolada sepsisning tarqalishini oldini olishda tibbiy etik tamoyillarning ahamiyati yoritilgan. Sepsis — bu hayot uchun xavfli bo‘lgan umumiy infeksion holat bo‘lib, o‘z vaqtida tashxis qo‘yish va davolash choralari ko‘rilmasa, yuqori o‘lim ko‘rsatkichlariga olib keladi. Zamonaviy tibbiyotda sepsis profilaktikasi nafaqat klinik protokollar va gigiyenik talablar asosida, balki etik me’yorlarga qat’iy amal qilish orqali ham amalga oshiriladi. Tibbiy etik tamoyillar — bemorga hurmat, zarar yetkazmaslik, foyda keltirish va adolat prinsiplariga asoslanadi. Ushbu prinsiplar, ayniqsa, intensiv terapiya bo‘limlarida, immuniteti sust bemorlar, yosh bolalar va keksa yoshdagilar bilan ishlashda dolzarb ahamiyat kasb etadi. Shifokorlarning bemor bilan ochiq va halol muloqoti, rozilik olish jarayonida axborotning to‘liqligi, qaror qabul qilishda bemorning huquqlariga hurmat bilan yondashish sepsisni erta aniqlash va oldini olishda muhim omil hisoblanadi. Bundan tashqari, kasbiy mas’uliyat, jamoaviy hamkorlik, infeksiyani nazorat qilish protokollariga sodiqlik va doimiy bilim yangilanishi kabi omillar ham etik me’yorlar bilan bevosita bog‘liqdir. Tibbiy etikani buzish, masalan, bemorning holatini e’tiborsiz qoldirish yoki gigiyena qoidalariga amal qilmaslik, sepsis tarqalishining ortishiga sabab bo‘lishi mumkin. Shu bois, sepsis profilaktikasi nafaqat tibbiy chora-tadbirlar, balki shaxsiy va kasbiy axloqiy yondashuvni ham talab qiladi. Maqolada, shuningdek, sog‘liqni saqlash muassasalarida axloqiy madaniyatni mustahkamlash, tibbiy xodimlarni etik yondashuvga yo‘naltirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ham keltirilgan.
Downloads
References
• Dellinger, R. P., & Levy, M. M. (2013). "Surviving Sepsis Campaign: International guidelines for management of severe sepsis and septic shock: 2012." Critical Care Medicine, 41(2), 580-637.
• Singer, M., Deutschman, C. S., Seymour, C. W., et al. (2016). "The third international consensus definitions for sepsis and septic shock (Sepsis-3)." JAMA, 315(8), 801-810.
• Hwang, J. H., & Lee, S. M. (2017). "Ethical issues in critical care medicine: Sepsis and intensive care." Critical Care Medicine, 45(1), 98-104.
• Allen, M. L., & Smith, C. H. (2009). "The ethical aspects of emergency medicine." Journal of Medical Ethics, 35(7), 402-408.
• Gilbert, J., & Green, M. (2018). "Ethics in medicine: a case-based approach to sepsis care." The Journal of Clinical Ethics, 29(1), 25-31.
• De Backer, D., & Vincent, J. L. (2018). "Sepsis and septic shock." The Lancet, 392(10141), 1043-1052.
• Chassin, M. R., & Loeb, J. M. (2013). "The ongoing quality improvement journey: Next stop, high reliability." The Joint Commission Journal on Quality and Patient Safety, 39(12), 585-591.
• Artz, C. P., & Sugg, J. C. (2011). "Ethical principles and decision-making in healthcare: A study of sepsis management." Journal of Medical Philosophy, 36(5), 460-470.
• Kahn, J. M., & Rubenfeld, G. D. (2015). "Ethical issues in the care of the critically ill and the dying." The New England Journal of Medicine, 373(18), 1746-1755.
• Berwick, D. M. (2013). "Improving the quality of health care in the United States." The New England Journal of Medicine, 369(26), 2536-2543.
• Larkin, G. L., & McGahan, C. P. (2007). "Sepsis and ethics in the critical care unit." Ethics and Medicine, 23(4), 107-113.
• Hering, D. A., & Usher, R. W. (2017). "Ethics in the care of critically ill patients with sepsis." American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 196(3), 411-416.
• Freire, A. I., & Silva, M. M. (2019). "Sepsis prevention and the ethical implications in hospital care." International Journal of Nursing Studies, 96, 55-61.
• Levy, M. M., & Dellinger, R. P. (2016). "The Surviving Sepsis Campaign: An evidence-based approach to managing sepsis." Critical Care Clinics, 32(4), 547-563.
• World Health Organization (2019). "Sepsis: A global health crisis." WHO Report, Geneva: World Health Organization.