“DEVONU LUG‘OTIT-TURK” ASARIDA MIFOLOGIK QARASHLARNING TABIAT HODISALARI VA XALQ MAROSIMLARI BILAN BOG‘LIQLIGI”

• Dehqonova Nilufar

  Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti magistranti

  Author

Ushbu maqolada Mahmud Koshgʻariyning “Devonu lugʻotit-turk” asarida uchraydigan mifologik qarashlar tahlil qilinadi. Asarda tabiat hodisalari – shamol, yomgʻir, momaqaldiroq, quyosh va oy obrazlarining mifologik talqini hamda ular bilan bogʻliq xalq marosimlari yoritiladi. Shuningdek, turkiy xalqlar dunyoqarashida “yada toshi”, ilon va ajdaho obrazlari bilan bogʻliq eʼtiqodlarning ahamiyati ochib beriladi. Tadqiqot davomida mifologik qarashlarning funksional xususiyatlari – himoya, baraka, qoʻrqitish va ijtimoiy tartibni taʼminlash kabi vazifalari ilmiy asosda izohlanadi. Maqolada qiyosiy tahlil orqali turkiy va qoʻshni xalqlar marosim-mifologik qarashlari oʻrtasidagi oʻxshashlik va farqlar ham koʻrsatib berilgan.

Zarifov H. “Devonu lug‘otit-turk” leksikasining o‘zbek folklorida ko‘rinishiga doir (tezislar) // Po‘lkan shoir, - Toshkent: Fan, 1976. – B.96

Mahmud Koshg‘ariy. Devonu lug‘otit-turk. 1-tom. – Toshkent: Fan, 1960. – B. 47

Hudud al-alam”. Рукопись Туманскогоб издюс введенеием и указателями В.В.Бартольда. –Л., 1930. С.43, 170.

Devonu lug‘otit-turk (Turkiy so’zlar devoni). M.Koshg‘ariy. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2017. B.152.

Sarimsoqov B. O’zbek marosim folklori. – Toshkent.: Fan, 1986. – B.57-110;

Jo‘rayev M. “Yada toshiga qon yetgach…” yoki yomg‘ir toshi haqida afsona // Yoshlik. Toshkent, 1991. – 1- son. – B.60-62;

Jo‘raqo‘ziyev N. Qadimgi turkiy yozma yodgorliklarda kosmogonik mifologiya. PhD dissertatsiyasi. -–Toshkent. 2018.

Devonu lug‘otit-turk (Turkiy so‘zlar devoni) / M.Qoshg‘ariy. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijdiy uyi, 2017. – B.324.

Budagov L.Cравительный словарь турецко-татарских наречий. Т.2. – СПб., 1883. – С.351.

Zahiriddin Muhammad Bobur. Boburnoma. – Toshkent: Fan, 1969. – B.98.

• PDF