AGROSANOAT KLASTERLARI VA ULARNI MILLIY IQTISODIYOTGA TA’SIRI
Keywords:
agrosanoat klasterlari, klasterlash konsepsiyasi, milliy iqtisodiyot, agrar islohotlar, raqobatbardoshlik, qishloq xo‘jaligi, hududiy rivojlanish, eksport salohiyati.Abstract
mazkur maqolada agrosanoat klasterlari tushunchasi, ularning nazariy asoslari va milliy iqtisodiyotga ta’siri har tomonlama ilmiy tahlil qilinadi. Klasterlash – bu bir hududda o‘zaro bog‘langan, ishlab chiqarish, qayta ishlash va marketing jarayonlarini birlashtirgan xo‘jalik subyektlari tizimi bo‘lib, zamonaviy iqtisodiyotda raqobatbardoshlikni oshirishning muhim vositasidir. Maqolada klasterlash konsepsiyasining tarixiy va nazariy ildizlari, shuningdek, agrosanoat sohasidagi jahon tajribalari, xususan AQSh, Yevropa davlatlari va Osiyo mamlakatlaridagi muvaffaqiyatli klaster modellari tahlil qilinadi.
O‘zbekistonda so‘nggi yillarda amalga oshirilgan agrar islohotlar doirasida agrosanoat klasterlarini shakllantirish va rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Meva-sabzavotchilik, paxtachilik, chorvachilik va baliqchilik kabi yo‘nalishlarda tashkil etilgan klasterlar orqali zamonaviy texnologiyalarni joriy qilish, eksport salohiyatini oshirish va qishloq joylarda bandlik darajasini yaxshilashga erishilmoqda. Shu bilan birga, maqolada ushbu klasterlarning faoliyatida mavjud muammolar – resurslarni boshqarishdagi muvofiqlik yetishmovchiligi, kichik fermer xo‘jaliklarining manfaatlarini yetarlicha hisobga olinmasligi, normativ-huquqiy bazaning takomillashmaganligi kabi masalalar ham ko‘rib chiqiladi.
Tadqiqot natijasida agrosanoat klasterlarining milliy iqtisodiyotga salmoqli hissa qo‘shayotganligi, ayniqsa, hududiy ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni jadallashtirishda ularning o‘rni alohida ajralib turishi aniqlanadi. Xulosa va tavsiyalar qismida esa klasterlarni samarali boshqarish, ularning barqarorligini ta’minlash va xalqaro tajribalarni mahalliy sharoitga moslashtirish orqali iqtisodiy taraqqiyotga erishish yo‘llari ilgari suriladi.
Downloads
References
Porter M. E. (1998). Clusters and the New Economics of Competition. Harvard Business Review, November–December, pp. 77–90.
OECD (2021). Agricultural Policy Monitoring and Evaluation. Organisation for Economic Co-operation and Development. www.oecd.org
Qodirov I. M. (2020). Agrosanoat klasterlari va ularning iqtisodiyotdagi o‘rni. // Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar jurnali, №4, Buxoro, 45–52-betlar.
Karimov A. A., Rasulova D. (2021). O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi klasterlarini rivojlantirishning muammolari va istiqbollari. // Fan va taraqqiyot ilmiy-amaliy jurnali, №2, 39–44-betlar.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 6-maydagi PQ–4312-sonli qarori. “Agrosanoat majmuidagi klaster tizimini jadal rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
FAO (2022). Developing Sustainable Agricultural Value Chains in Central Asia. Food and Agriculture Organization of the United Nations. Rome.
World Bank Group (2020). Transforming Agrifood Systems in Central Asia. Washington, D.C.: The World Bank.
Mirzayev Sh. M. (2019). Klasterlash iqtisodiyoti: nazariy asoslar va milliy model. – Toshkent: “Iqtisodiyot” nashriyoti.
Statistika agentligi ma’lumotlari (2023). “O‘zbekistonda agrosanoat klasterlari faoliyati: raqamlar va tahlillar”. – www.stat.uz
