KINOYANING YOZUVCHI USLUBIGA XOSLIGI

Abstract

Kinoya adabiyotning dastlabki davrlaridanoq inson tafakkuriga oddiy norozilik nutqidan ko‘ra kuchki ta’sir etuvchi ritorik vosita hisoblangan. Birinchi teatr tomoshalarining asosida ham kuchki kinoya bo‘lib bu xalqni qo‘zg‘atuvchi kuchga ega deb qaralgan. Kinoyaning umumiy ta’rifi bitta bo‘lishiga qaramay, uning yozuvchi uslubida bayon etilish shakli o‘ziga xos hisoblanadi. Yozuvchi asarida kinoya qilinayotgan mavzu millat yoki umuminsoniy xarakterga tegishli umumiy mavzu bo‘lganda ijodkor o‘z fikrini tushuntirish uchun voqeani biroz murakkablashtiradi va o‘quvchisidan e’tibor hamda uning darajasiga mos saviya talab qiladi. Kinoya orqali tanlagan obyekt maqtov va ma’qullash niqobi ostida masxaralash yoki haqoratlash, shu bilan fosh qilish va unga nisbatan norozilik bildirish mumkin. Shu o‘rinda aytib o‘tishimiz kerakki, ironiya faqat subyektning obyektga munosabati orqaligina ochiqlanmaydi. Ba’zida o‘z-o‘ziga kinoya qilish ya’ni subyektning o‘zi o‘zini obyektga aylantirgan holda kinoyani ifodalashi mumkin. Mashhur turk yozuvchisi Aziz Nesin ijodida shunday, o‘z-o‘zini kinoya qilish, o‘zining tilidan o‘zini haqoratlash kabi talay misollar topishimiz mumkin.