"ICHKI MIKROBIOTA VA IMMUNITET O‘RTASIDAGI ALOQA"

• Olimova Oygul Xushnutbek qizi

  Qo`qon universiteti Andijon filiali Davolash ishi yonalishi 203-gurux Oygulolimova@gmail.com +998773211900

  Author

So‘nggi yillarda odam organizmidagi ichki mikrobiota, ya’ni ichaklarda yashovchi mikroorganizmlar to‘plami sog‘liq va kasalliklar bilan bog‘liq muhim biologik jarayonlarda ishtirok etishi keng ilmiy doiralarda e’tirof etilmoqda. Xususan, mikrobiota va immunitet tizimi o‘rtasidagi murakkab, o‘zaro bog‘liq mexanizmlar organizmni infeksiyalardan himoya qilish, autoimmun kasalliklarning oldini olish, yallig‘lanish jarayonlarini boshqarish hamda immunitetning shakllanishi va faoliyat ko‘rsatishida muhim rol o‘ynaydi.Ichki mikrobiota immunitet tizimining shakllanishida bevosita ishtirok etadi. Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda mikrobiota bosqichma-bosqich rivojlanadi va bu bilan immunologik tolerantlik shakllanadi. Sog‘lom mikrobiota immunitetni me’yorida faollashtirib turadi, zararli patogenlarga qarshi himoya kuchini mustahkamlaydi. Shu bilan birga, mikrobiota tomonidan ishlab chiqariladigan metabolitlar, masalan, qisqa zanjirli yog‘ kislotalari (SCFA), immun hujayralarning faolligi va differensiallanishiga ta’sir qiladi.Immunitet tizimi esa o‘z navbatida ichki mikrobiota tarkibi va muvozanatini nazorat qilib boradi. Bu jarayonda limfotsitlar, makrofaglar, dendrit hujayralar va boshqa immun komponentlar bevosita mikroorganizmlar bilan o‘zaro ta’sirga kirishadi. Agar mikrobiota tarkibida disbalans (disbioz) yuz bersa, bu immunitetning zaiflashishiga, surunkali yallig‘lanish, allergik reaksiyalar, autoimmun kasalliklar, hatto ayrim onkologik kasalliklarning rivojlanishiga olib kelishi mumkin.Shuningdek, mikrobiota bilan bog‘liq bo‘lgan sog‘liq muammolari antibiotiklarni noto‘g‘ri qo‘llash, stress, noto‘g‘ri ovqatlanish, ekologik omillar bilan chambarchas bog‘liq. Shu sababli, sog‘lom mikrobiota muvozanatini saqlash uchun probiotik va prebiotik mahsulotlar, to‘g‘ri ovqatlanish tartibi, faol turmush tarzi, shuningdek, sun’iy aralashmalardan saqlanish muhim ahamiyat kasb etadi.Mazkur mavzu bo‘yicha olib borilgan ko‘plab tadqiqotlar ichki mikrobiota va immunitet tizimi o‘rtasidagi bog‘liqlikni chuqur o‘rganishga turtki bo‘lmoqda. Kelajakda mikrobiotani tibbiy davolash vositasi sifatida qo‘llash (masalan, fekal transplantatsiya, mikrobiota asosidagi terapiyalar) orqali turli kasalliklarni oldini olish va davolash imkoniyatlari kengayib boradi. Xulosa qilib aytganda, ichki mikrobiota va immunitet o‘rtasidagi o‘zaro aloqa organizm sog‘lig‘i uchun fundamental ahamiyatga ega. Bu yo‘nalishdagi tadqiqotlar nafaqat inson biologiyasini chuqurroq anglashga, balki yangi diagnostika va davolash usullarini yaratishga xizmat qilmoqda.

• Rothschild, D., Weissbrod, O., Basha, S., et al. (2018). Environment dominates over host genetics in shaping human gut microbiome. Nature 555(7695), 210-215.

DOI: 10.1038/nature25973

• Belkaid, Y., & Hand, T. W. (2014). Role of the microbiota in immunity and inflammation. Cell 157(1), 121-141.

DOI: 10.1016/j.cell.2014.03.011

• Round, J. L., & Mazmanian, S. K. (2009). The gut microbiota shapes intestinal immune responses. The Journal of Clinical Investigation 119(9), 2417-2424.

DOI: 10.1172/JCI40009

• Zhao, L. (2013). The gut microbiome and obesity. Nature 492(7428), 333-340.

DOI: 10.1038/nature11713

• Scher, J. U., Sczesnak, A., Longman, R. S., et al. (2013). Expansion of intestinal Prevotella copri correlates with enhanced susceptibility to arthritis. eLife 2, e01202.

DOI: 10.7554/eLife.01202

• Foster, J. A., & McVey Neufeld, K. A. (2013). Gut-brain axis: how the microbiome influences anxiety and depression. Trends in Neurosciences 36(5), 305-312.

DOI: 10.1016/j.tins.2013.01.005

• Honda, K., & Littman, D. R. (2016). The microbiota in adaptive immune homeostasis and disease. Nature 535(7610), 75-84.

DOI: 10.1038/nature18848

• Gosalbes, M. J., Durbán, A., Pignatelli, M., et al. (2011). Metagenomic analysis of the human microbiota: the state of the art and future challenges. Microbial Ecology 61(1), 123-133.

DOI: 10.1007/s00248-010-9811-7

• Cani, P. D., & Everard, A. (2015). Microbiota and metabolism: long-term health effects of modulation of gut microbiota. Current Opinion in Clinical Nutrition & Metabolic Care 18(6), 533-538.

DOI: 10.1097/MCO.0000000000000221

• PDF